Efes

Kıyı çekildikçe değişen kent

Efes'in bugünkü haritasında kıyı, antik limanın yanında değil: Kaystros'un eski ağzında biriken tortu denizi batıya itti; yerleşimler de kıyı değiştikçe yeni alanlara taşındı. Kent tarihini tek bir merkezden çok, bu hareketin izleri kurar.

Çukuriçi'nden Ayasuluk'a

İz, Çukuriçi Höyüğü'nde MÖ 7. binyıla kadar geri gider. Eski haliçin güney kenarındaki bu yerleşim zamanla terk edildi; Orta Tunç Çağı'nda Ayasuluk Tepesi'nde yeni yerleşim başladı. MÖ 4. yüzyılda Lysimakhos, Artemision çevresindeki eski kenti bırakarak yeni Efes'i kurdu. Böylece kıyı çizgisiyle kent merkezi aynı yerde kalmadı.

Kanal ve liman havzası

Roma dönemi deniz kanalı ve liman havzası, batıya kayan kıyı boyunca oluşan limanların yalnız bir evresidir. Tortu biriktikçe limanlar ve kent alanı da değişti. Efes, 2015'te Dünya Mirası Listesi'ne alınan bir Roma liman kentidir; kıyı ve yerleşim değişimi bu kaydın önemli parçalarındandır.

Yeniden boyanan yüzeyler

Terrace House 2, üç terasta kurulmuş yedi konutluk yaklaşık 4.000 metrekarelik bir ada. Duvar resimleri yeniden boyama, graffiti ve dipinti izleri taşır; yangın hasarı ve biçim bozuklukları çoğunlukla MS 3. yüzyıl sonundaki deprem dizisiyle ilişkilendirilir. 2000'de koruyucu yapı kuruldu. 2023 tarihli koruma haberi, yüzeylerin temizlenip sağlamlaştırılmasını ve antik resimlere ekleme yapılmamasını anlatır.

Selçuk'ta kalan yerleşim izleri

Efes'i yalnızca taş cepheler üzerinden okumak eksik kalır: kıyının batıya çekilmesi kentin yerini değiştirdi, ev duvarlarında ise kullanım ve yeniden boyama izleri kaldı. Efes çevresindeki Selçuk, Ayasuluk'taki Aziz Yuhanna Bazilikası ile Efes'teki Meryem Kilisesi'nin de bulunduğu daha uzun bir yerleşim geçmişini barındırır. Meryem Kilisesi, ayrı bir yapı olan Meryem Ana Evi değildir.

Bağlantılı duraklar

• Smyrna
• Teos
• Miletos

Bu durağın geçtiği hikâyeler

• Bir limanın hafızası: Smyrna
• Kehanetin ve üretimin yarımadası

Kaynaklar

• UNESCO · Ephesus
• OeAW · Terrace House 2 fresco conservation