Klazomenai

Urla İskele'de zeytinin yağa dönüşmesini anlatan MÖ 6. yüzyıl işliği; hemen yanında Limantepe'nin daha eski yerleşim katmanları.

İzmir · İyonya üretim kenti

Zeytini işlemek bir kent işi

Urla İskele'deki Klazomenai zeytinyağı işliği, bir ürünü elde etmek için kurulan düzeni görünür kılar. Meyve kırılır, sıkılır, ardından yağ sıvının geri kalanından ayrılır. MÖ 6. yüzyılın ilk yarısında kurulan işlik, yüzyıl ortasında bırakılmış; son çeyreğinde yeniden düzenlenerek kullanılmıştır. Yaklaşık MÖ 500'deki terk edilişine kadar bu taşlar, üretim bilgisinin değişen ihtiyaçlara göre uyarlanışını taşır.

Amforanın işi, limanın zamanı

Klazomenai amforaları yağ ve şarabı depolamak ve taşımak için kullanılıyordu. Üretim yalnız işliğin içinde bitmiyor, kabın yapılmasını ve ürünün dolaşmasını da gerektiriyordu. Yakındaki Limantepe'de yerleşim MÖ 4. binyıla uzanır; sualtında araştırılan MÖ 6. ve 4. yüzyıl liman tesisleri ise kıyının başka dönemlerini açar. Eski yerleşim ile batık liman yapılarının tarihleri aynı değildir.

Urla'nın zeytiniyle yeniden karşılaşmak

Urla'nın zeytinlikleri ve Bademler'deki tarımsal kooperatifin yağ imalathanesi, üretimi bugünün insanlarına bağlar. Antik presle modern makinenin arasında kesintisiz bir teknik zincir kurmak yerine, değişen araçlara bakabiliriz. İşlik, kazıyla bulunan alan üzerinde geliştirilen 2004–2005 projesiyle yeniden üretime alınmıştır. Bu çalışma eski üretim düzenini anlamaya yardımcı olur.

Pres taşından yarımadaya

Bir sonraki sofrada zeytinyağına bakarken onu yalnız bir tat olarak düşünmeyin: işlemek, saklamak ve taşımak da bu ürünün hikâyesine dâhil. Teos ve Erythrai kıyılarında keşfi sürdürürken bu üretim sorusunu da yanınıza alabilirsiniz. Örenyerinin güncel giriş koşullarını yola çıkmadan önce kontrol edin.

Yerin anlatı katmanları

Yer nasıl kurulmuş?

Limantepe, işlikler, Kyhton adlı ızgara planlı anakara yerleşimi ve Karantina Adası birer ayrı duraktır. Kentin yaşam alanları zamanla aralarında yer değiştirir. Bugünkü kıyı çizgisine bakarken bütün kalıntıları tek dönemden kalmış bir kent planı gibi düşünmek bu hareketi gözden kaçırır.

Katmanlar nasıl değişiyor?

Limantepe'nin iskânı MÖ 4. binyıla uzanır; Klazomenai'nin kuruluşu Demir Çağı içindedir. Pers işgali ve geri dönüşler yerleşim düzenini değiştirirken, MÖ 4. yüzyılda anakaradaki Kyhton ile ada yerleşimi farklı roller üstlenir. İşliklerin tarihi bu uzun yerleşim çizgisinin yalnız bir bölümüdür.

Bu çevrede nasıl yaşanmış?

MÖ 6. yüzyılın son çeyreğindeki zeytinyağı işlikleri, üretimle refah arasındaki bağı somutlaştırır. Bir ürünü elde etmek, araçların ve iş sırasının birlikte düzenlenmesini gerektirir. Kentin geçmişini yalnız yönetimler üzerinden okumak yerine, bu çalışma düzenine de bakabiliriz.

Bugün ne söylenebilir?

İşlik, kazıyla bulunan alan üzerinde geliştirilen 2004–2005 projesiyle yeniden üretime alınmıştır. Bu çalışma, arkeolojik izlerle zeytinyağını elde etme sürecini birlikte düşünmeye açar. Kıyıdan Urla'ya dönerken zeytinliklerle işlikleri aynı coğrafyanın farklı zamanları olarak okuyabilirsiniz.

Bağlantılı duraklar

Bu durağın geçtiği hikâyeler

Kehanetin ve üretimin yarımadası

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Klazomenai nerede?

Klazomenai, İzmir ilinde yer alan bir iyonya üretim kenti olarak bu rehberde ele alınır.

Klazomenai hakkında kaynaklara nasıl ulaşırım?

Kaynak bölümünden bu dosyanın dayanağına ulaşabilirsiniz.